थेरवाद परंपरेतील महत्त्वाच्या दोन लेण्या…!”.


“थेरवाद परंपरेतील महत्त्वाच्या दोन लेण्या…!”.


 Team - www.ambedkaree.com 24/04/2020

“थेरवाद परंपरेतील महत्त्वाच्या दोन लेण्या…!”.
*****************************
सूरज रतन जगताप-www.ambedkaree.com

प्रत्येक लेणी आपले स्वतःचे एक वैशिष्ट्ये जपून आहे, महाराष्ट्रात सह्याद्रीच्या कुशीत विसावलेल्या हजारो लेण्यांचा आपण वारंवार उल्लेख करतो.
प्रत्येक लेणी तसे आपले एक वैशिष्ट्य जपून आहे पण त्यातल्या त्याल दोन लेण्यांकडे आपले सर्वांचे लक्ष मी वेधू इच्छितो , दोन्ही लेण्या लोणावळा जवळील मावळ तालुक्यात आहे. “भाजे लेणी” व “कार्ला लेणी”.

१) “भाजे लेणी”-

महाराष्ट्रात जेव्हा लेण्या खोदण्यास सुरूवात झाली त्याच्या आरंभी च्या काळातील ही लेणी, २२ गटांचा हा लेणी समूह असून या लेणीतील वैशिष्ट्य म्हणजे या लेणीत असलेला स्तूपाची चमक त्याची झिलाई आजही कायम आहे.

भारताच्या कानाकोपर्‍यात चक्रवर्ती सम्राट अशोक यांच्या आज्ञा स्तंभावर जी चमक आहे तशीच चमक या स्तूपावर आजही आपल्याला पाहायला मिळते.
( अगेट या दगडाने घासून गुळगुळीत करून त्याला झिलाई आणली जात होती. )अन्य कोणत्याही लेणीच्या स्तूपावर अशी झिलाई /चमक आपल्याला पाहायला मिळत नाही.

२) “कार्ला लेणी” –

थेरवादा परंपरेतील ( शिल्पकलेच्या दृष्टीने ) शेवटच्या काळातील लेणी म्हणजे कार्ला लेणी, कार्ला लेणीचे चैत्य हे खूप प्रशस्त व कोरीवकाम केलेले आपण पाहतो.सुरवातीच्या काळात खोदण्यात आलेल्या लेण्या खूप साध्या पद्धतीच्या होत्या.

जशी शिल्पकला विकसित होत गेली तसे नंतर त्या कोरीवकामांनी अलंकृत करण्यात येऊ लागल्या, त्यावर त्या काळातील “शेठ भूतपाल” ( लेणीला दान देणारा व्यापारी ) म्हणतो की “जंबुद्विपातील सर्वात उत्कृष्ट अशी ही लेणी आहे”. ( आपल्या देशाचे नाव तेव्हा “जंबुद्विप” असे होते )असे उदगार कोणत्याही लेणीच्या संदर्भात आपल्याला ऐकायला मिळत नाही. ही एकमेव लेणी आहे जिच्या शिलालेखात आपल्या वाचायला मिळते.


सातवाहन राजे त्या काळी राज्यकर्ते होते व त्यांनी या परिसरातील गावांचे महसूल या लेणीला दान स्वरूपात दिले होते.चिवर , शिक्षण आणि औषधांच्या करता मोठ्या प्रमाणावर व्यापारी सामान्य जनता ही दान करत असत.

या दोन्ही लेणीत जे “सागवानी लाकडी आर्च”आहेत ते आजही तसेच सुस्थितीत आहेत.

सूरज रतन जगताप -मुक्त लेणी अभ्यासक
घणसोली , नवी मुंबई -९३ 

Comments

Post a Comment

Popular posts from this blog

बुद्ध और शंकर

बुद्ध और शंकर  बुद्ध और शंकर बुद्ध और शंकर - भारतीय परंपरा के ये दो विपरीत ध्रुव हैं, लेकिन उनकी धुरी एक ही है! बुद्ध 'प्रच्छन्न वेदान्ती' थे.शंकर 'प्रच्छन्न  बौद्ध'! और... Suryakant Pathak | Updated on: 25 July 2017 12:04 PM बुद्ध और शंकर - भारतीय परंपरा के ये दो विपरीत ध्रुव हैं, लेकिन उनकी धुरी एक ही है! बुद्ध "प्रच्छन्न वेदान्ती" थे. शंकर "प्रच्छन्न बौद्ध"! और इनकी धुरी की थाह पाने की कुंजी है सनातन मेधा का सगरमाथा : "मंडूक्योपनिषद्"! ## "मंडूक्योपनिषद्" सभी उपनिषदों में सबसे छोटा है. मात्र 12 श्लोकों का. यह "अथर्ववेद" का हिस्सा है और इसमें चेतना की तीन अवस्थाओं पर जो चिंतन किया गया है, वह अन्यत्र "छांदोग्योपनिषद्" में भी वर्ण‍ित है. "मंडूक्योपनिषद्" की अद्भुत स्थापना यह है कि चेतना की तीन अवस्थाएं "जाग्रति", "स्वप्न" और "सुषुप्ति‍" (स्वप्नहीन निद्रा) होती हैं और जो चौथी अवस्था है, वह कहलाती है "तूरीय". यह चौथी अवस्था पूर्ण है, लेकिन इसका स्वरूप संज्ञेय नहीं...
Read more

आजीवक संप्रदाय

Image
आजीवक संप्रदाय   Vaibhav 1 year ago आजीवक एक प्राचीन भारतीय धर्म है और अजीविकाएँ प्रारंभिक बौद्धों और ऐतिहासिक जैनियों के समकालीन थे। ऐसा माना जाता है कि आजीवकभटकने वाले तपस्वियों का एक संगठित समूह हो सकता है। हालाँकि यह खंड पूरी तरह से गायब हो गया है और इसके शास्त्र इसके साथ गायब हो गए हैं। मौर्य साम्राज्य और बौद्ध और जैन स्रोतों के कई शिलालेखों में बिखरे हुए शास्त्रों से, यह स्पष्ट है कि आजीवकवाद का मूल सिद्धांत भाग्यवाद था और कर्म या स्वतंत्र इच्छा की संभावना में विश्वास नहीं करता था। चूंकि आजीवकों का ऐसा कोई रिकॉर्ड नहीं था, इसलिए संभव है कि बाहरी लोगों ने नाम दिया हो। अजिविकाओं का मानना ​​था कि मानव आत्मा का अवतरण होता है जो नियति (भाग्य या भाग्य) द्वारा निर्धारित किया गया था और मानव मुक्त इच्छा एक भ्रम है। अंतरण के पाठ्यक्रम को सख्ती से तय किया गया था सभी प्राणी पुनर्जन्म की एक विशाल श्रृंखला से गुजरे थे जब तक कि अंतिम नियाती उन्हें नहीं लाती थी। एक मंच जहां वे अंततः मोक्ष प्राप्त करेंगे। भारत में आजीवक मौर्य साम्राज्य (तीसरी शताब्दी ईस्वी) के अंत तक और गुप्त युग (चौथी शताब्द...
Read more

12 Tallest Statues of Jain Tirthankara in India

Image
12 Tallest Statues of Jain Tirthankara in India 12 Tallest Statues of Jain Tirthankara in India In Jainism, Tirthankara means spiritual teacher, The first tirthankara in Jainism was Rishabhanatha and Lord Mahavira was the last Jain Tirthankara. The  tallest tallest Jain statue  in the world is located in Mangi Tungi and Sravanabelagola. Statue of Ahimsa, Mangi Tungi The Statue of Ahimsa is the tallest Jain statue in the World that belongs to first Jain Tirthankara, Rishabhanatha. The 108 feet tall statue has been carved out of the Mangi-Tungi hills near Nashik. Gommateshwara Statue, Sravanabelagola Gommateshwara Statue at Shravanbelagola is very ancient Jain centre, located on Vindyagiri hill. The 57 feet tall statue of Gommateshwara is one of the  5 monolithic Gommateshwara statues in Karnataka . Gommateshwara at Karkala, Gommateshwara at Dharmasthala, Gommateshwara at Venur and Gommatagiri are being other four. Adinath Statue, Bawangaja Bawangaja in the Barwani district...
Read more