बौद्ध संस्कृतीचा शब्द ‘पल्ली’

बौद्ध संस्कृतीचा शब्द ‘पल्ली’
‘Palli’ word related to Buddhism.


-संजय सावंत,नवी मुंबई
-www.ambedkaree.com


‘पल्ली’ म्हटल्यावर हा एक दक्षिण भारतीय शब्द आहे हे लक्षात येते आणि ते बरोबरच आहे. पण हाच शब्द आशिया आणि इतर खंडात सुद्धा पहायला व ऐकायला मिळतो याचे आश्चर्य वाटते. अशा या ‘पल्ली’ शब्दाचा उगम शोधला तर तो बौद्ध संस्कृतीतून आल्याचे स्पष्ट होते. 

नऊशे वर्षापूर्वी दक्षिण भारतात बौद्ध संस्कृती व बुद्धांची शिकवण जोपासणारी अनेक केंद्रे चालू होती. ही केंद्रे तेथील स्तूपाच्या व विहाराच्या आसपास होती. व ही केंद्रे बौद्ध भिक्खूं चालवीत असत. तेव्हा पासून केरळातील 

♨️शैक्षणिक केंद्रांना ‘पल्ली’ हे नामनिधान मिळाले.

 पुढे कालांतराने त्याला ‘पल्लिकोडम’ असे सुद्धा म्हणू लागले. ‘पल्ली’ हा आदर व्यक्त करणारा शब्द आहे. 

♨️मल्याळम् भाषेत शाळेला ‘पल्लिकोडम’ म्हणतात. 

♨️सिरिलंकेतील तामिळ लोकसुद्धा शाळेला पल्लिकोडम म्हणतात.



हजारो वर्षांपूर्वी दक्षिण भारतात अनेक विहारांच्या ठिकाणी बौद्ध शैक्षणिक केंद्रे होती. आज ती राहिली नाही तरी ‘पल्ली’ शब्द टिकून राहिला आहे. 

मदनपल्ली, तिरुचिरापल्ली, बेल्लंमपल्ली इत्यादी अनेक नावे मूळ बुद्ध संस्कृती वरून आली आहेत.

👉 सिंध प्रांतात अनेक गावांच्या नावांच्या शेवटी पल्ली आहे.
👉 बलुचिस्तान मध्ये पल्ली-मास, गोट-पल्ली अशी गावे आहेत. एवढेच काय तर 
👉अफगाणिस्तान व उत्तर आफ्रिका खंडात सुद्धा पल्ली शब्द आढळतो. 
👉वेरो व इस्टोनिया प्रांतात ‘पल्ली’ नावाची गावे आहेत. 👉इस्त्रायलमध्ये ‘पल्ली’ ही आडनावे आहेत. 
👉इटली देशात देखील ऍग्रोपोली, एम्पोली, नापोली, त्रिपोल अशी शहरे आहेत. 
👉दक्षिण भारतात पल्लव राजवटीत सुद्धा बौद्ध संस्कृतीची व शिकवणुकीची केंद्रे होती. 
👉कानडी भाषेत पल्लीचे ‘हल्ली’ झाले आहे. 
👉आंध्रप्रदेश मध्ये ‘पल्ले’ आणि ‘पलिया’ असा शब्द काही स्थानांना आहे. 
कोट्या जवळ ‘परमपल्ली’, ‘वरमबल्ली’ आणि उडपीप्रांतात ‘नियामपल्ली’ अशी गावे आहेत. 
👉महाराष्ट्र आणि गुजरात मध्ये पल्लीचे ‘वली’ झाले आहे. 
👉जसे बोरीवली, कांदिवली, गुंदवली(अंधेरी), मळवली (भाजे लेणी), आंबीवली, कणकवली, विक्रवली (विक्रोली), चांदीवली(अंधेरी),घणसवली (घणसोली), ऐरवली (ऐरोली), डोंबिवली, वाडवली(चेंबूर) इत्यादी.

♨️स्तूपाच्या ठिकाणी ठेवलेल्या अस्थिवरून ‘पल्ली'(अस्थींचे विश्रांतीस्थळ) या शब्दाचा उगम झाला असावा असे काही संशोधकांनी म्हटले आहे. तसेच 

♨️प्राचीनकाळी ‘पाली’ भाषेतून बुद्ध शिकवणुकीचे अध्ययन सर्व ठिकाणी होत असल्याने त्यावरून सुद्धा ‘पल्ली’ शब्द आला असावा असे अनेकांनी शोध निबंधात म्हटले आहे. 

👉दक्षिण आशिया खंडात असलेल्या ‘बाली’ बेटाच्या नावाचा उगमही ‘पल्ली’ वरून झालेला आहे. 

👉आंध्रप्रदेश राज्यात कोनापल्ली, मोडेपल्ली, चिंनाकोथापल्ली अशी विविध नावांची असंख्य गावे आहेत. 

👉तामिळनाडू राज्यात कृष्णगिरी जिल्ह्यात ‘पल्ली’ शब्द असलेल्या गावांचा तर खूप भरणा आहे.

👉लिबिया देशाच्या राजधानीचे नाव देखील त्रिपोली (त्रिरत्न युक्त)आहे. 

👉केरळात व तामिळनाडूमध्ये काही ठिकाणी ‘पल्ली’ वरून ‘पेरूमल’ झाले आहे. 

👉आणि तिथे गेल्या काही वर्षात एवढ्या बुद्धमूर्ती सापडल्या आहेत की मदुराई येथील बुद्धिजीवी वर्गाने ‘तामिळ बुद्धा अराईची पल्ली’ नावाचा प्लॅटफॉर्म/ग्रुप संशोधनासाठी स्थापित केला आहे. 

♨️थोडक्यात कुठल्याही स्थानाला जर ‘पल्ली’, ‘वली’, ‘हली’ शब्द जोडलेला आढळून आला तर ते स्थान प्राचीनकाळी बौद्ध संस्कृतीशी निगडित होते व आहे हे पक्के ध्यानात ठेवावे. एकेकाळी बुद्ध नुसता भारतातच नव्हे तर सगळीकडे पसरला होता व आताही पुन्हा जगभर पसरत आहे.

(प्रस्तुत लेखक बौद्ध साहित्य आणि संस्कृती यांचे अभ्यासक आणि विश्लेषक आहेत.)

Comments

Post a Comment

Popular posts from this blog

बुद्ध और शंकर

बुद्ध और शंकर  बुद्ध और शंकर बुद्ध और शंकर - भारतीय परंपरा के ये दो विपरीत ध्रुव हैं, लेकिन उनकी धुरी एक ही है! बुद्ध 'प्रच्छन्न वेदान्ती' थे.शंकर 'प्रच्छन्न  बौद्ध'! और... Suryakant Pathak | Updated on: 25 July 2017 12:04 PM बुद्ध और शंकर - भारतीय परंपरा के ये दो विपरीत ध्रुव हैं, लेकिन उनकी धुरी एक ही है! बुद्ध "प्रच्छन्न वेदान्ती" थे. शंकर "प्रच्छन्न बौद्ध"! और इनकी धुरी की थाह पाने की कुंजी है सनातन मेधा का सगरमाथा : "मंडूक्योपनिषद्"! ## "मंडूक्योपनिषद्" सभी उपनिषदों में सबसे छोटा है. मात्र 12 श्लोकों का. यह "अथर्ववेद" का हिस्सा है और इसमें चेतना की तीन अवस्थाओं पर जो चिंतन किया गया है, वह अन्यत्र "छांदोग्योपनिषद्" में भी वर्ण‍ित है. "मंडूक्योपनिषद्" की अद्भुत स्थापना यह है कि चेतना की तीन अवस्थाएं "जाग्रति", "स्वप्न" और "सुषुप्ति‍" (स्वप्नहीन निद्रा) होती हैं और जो चौथी अवस्था है, वह कहलाती है "तूरीय". यह चौथी अवस्था पूर्ण है, लेकिन इसका स्वरूप संज्ञेय नहीं...
Read more

आजीवक संप्रदाय

Image
आजीवक संप्रदाय   Vaibhav 1 year ago आजीवक एक प्राचीन भारतीय धर्म है और अजीविकाएँ प्रारंभिक बौद्धों और ऐतिहासिक जैनियों के समकालीन थे। ऐसा माना जाता है कि आजीवकभटकने वाले तपस्वियों का एक संगठित समूह हो सकता है। हालाँकि यह खंड पूरी तरह से गायब हो गया है और इसके शास्त्र इसके साथ गायब हो गए हैं। मौर्य साम्राज्य और बौद्ध और जैन स्रोतों के कई शिलालेखों में बिखरे हुए शास्त्रों से, यह स्पष्ट है कि आजीवकवाद का मूल सिद्धांत भाग्यवाद था और कर्म या स्वतंत्र इच्छा की संभावना में विश्वास नहीं करता था। चूंकि आजीवकों का ऐसा कोई रिकॉर्ड नहीं था, इसलिए संभव है कि बाहरी लोगों ने नाम दिया हो। अजिविकाओं का मानना ​​था कि मानव आत्मा का अवतरण होता है जो नियति (भाग्य या भाग्य) द्वारा निर्धारित किया गया था और मानव मुक्त इच्छा एक भ्रम है। अंतरण के पाठ्यक्रम को सख्ती से तय किया गया था सभी प्राणी पुनर्जन्म की एक विशाल श्रृंखला से गुजरे थे जब तक कि अंतिम नियाती उन्हें नहीं लाती थी। एक मंच जहां वे अंततः मोक्ष प्राप्त करेंगे। भारत में आजीवक मौर्य साम्राज्य (तीसरी शताब्दी ईस्वी) के अंत तक और गुप्त युग (चौथी शताब्द...
Read more

12 Tallest Statues of Jain Tirthankara in India

Image
12 Tallest Statues of Jain Tirthankara in India 12 Tallest Statues of Jain Tirthankara in India In Jainism, Tirthankara means spiritual teacher, The first tirthankara in Jainism was Rishabhanatha and Lord Mahavira was the last Jain Tirthankara. The  tallest tallest Jain statue  in the world is located in Mangi Tungi and Sravanabelagola. Statue of Ahimsa, Mangi Tungi The Statue of Ahimsa is the tallest Jain statue in the World that belongs to first Jain Tirthankara, Rishabhanatha. The 108 feet tall statue has been carved out of the Mangi-Tungi hills near Nashik. Gommateshwara Statue, Sravanabelagola Gommateshwara Statue at Shravanbelagola is very ancient Jain centre, located on Vindyagiri hill. The 57 feet tall statue of Gommateshwara is one of the  5 monolithic Gommateshwara statues in Karnataka . Gommateshwara at Karkala, Gommateshwara at Dharmasthala, Gommateshwara at Venur and Gommatagiri are being other four. Adinath Statue, Bawangaja Bawangaja in the Barwani district...
Read more