Skip to main content

बौद्ध धर्माचा इतिहास


बौद्ध धर्माचा इतिहास

सम्राट अशोक (इ.स.पू. २६० – २१८) यांच्या शिलालेखांनुसार त्यांच्या काळातच बौद्ध धर्माचा प्रसार दूरपर्यंत झाला होता.

सम्राट अशोक (इ.स.पू. २६० – २१८) च्या शिलालेखानुसार, बौद्ध धर्माचा प्रसार त्याच्या काळात खूप दूरवर झाला होता. सत्याचा आणि अहिंसेचा मार्ग दाखवणारे तथागत बुद्ध दिव्य आध्यात्मिक अवस्थांमधील विभूती मानले जातात. जगभरातील कोट्यवधी लोकांनी भगवान बुद्धांनी दिलेल्या अष्टांगिक मार्ग या आठ सिद्धान्तांवर विश्वास ठेवलेला आहे. भगवान बुद्धांच्या मते, धम्म जीवनाचे पावित्र्य टिकवून ठेवण्यासाठी,व परिपूर्णता प्राप्त करण्यासाठी आणि निर्वाणप्राप्त करण्यासाठी तृष्णा सोडणे आवश्यक आहे. याशिवाय, भगवान बुद्धांनी सर्व संस्कारांना कायमचे वर्ज्य केले आहे. भगवान बुद्धंनी नैतिक संस्थेचा आधार म्हणून मानवाचे वर्णन केले आहे. भगवान बुद्धांनुसार, धम्म म्हणजेच प्रत्येकासाठी ज्ञानाचे दरवाजे उघडणे. त्यांनी असेही सांगितले की विद्वान असणे पुरेसे नाही. विद्वान म्हणजे जो आपल्या ज्ञानाच्या प्रकाशाने सर्वाना प्रकाशित करू शकतो. धम्म लोकांच्या जीवनाशी एकरूप करतो. भगवान बुद्ध म्हणाले की करुणा शील आणि मैत्री हे मानवात आवश्यक गुण आहेत. याव्यतिरिक्त, बुद्धांनी सामाजिक भेदभावही नष्ट करण्याचा प्रयत्न केला. असे सांगितले की कर्मांच्या आधारे, जन्माच्या आधारावर लोकांचे मूल्यांकन करता कामा नये. जगभरात कोट्यवधी लोक भगवान बुद्ध यांनी दर्शविलेला मार्ग अनुसरून आपले जीवन सार्थक करत आहेत.

तथापि, गौतम बुद्ध स्वतःला देव अथवा ईश्वराचा प्रेषित म्हणत नसत.

बुद्धांचे जीवनसंपादन करा

बौद्ध धर्माचा इतिहास इ.स.पू. ५ व्या शतकापासून आतापर्यंत अस्तित्वात आहे. बौद्ध धर्माचा प्राचीन भारताच्या पूर्वेकडच्या भागात, मगधच्या प्राचीन साम्राज्याच्या (आता बिहार, भारत) आणि त्याच्या आसपास अधिक प्रभाव होता, म्हणून आज प्रचलित असलेल्या सर्वात जुने धर्मांपैकी बौद्ध धर्म महत्त्वपूर्ण धर्म आहे. भारतीय उपखंडाच्या ईशान्येस मध्य, पूर्व आणि आग्नेय आशियातून पसरत विकसित झालेला आहे. एका वेळी किंवा दुसऱ्या वेळी, त्यातील बहुतांश आशियाई खंडांना प्रभावित केले. बौद्ध धर्माचा इतिहास देखील विविध आंदोलनांच्या, बौद्ध शिकवणूक परंपरेतून वैशिष्ट्यपूर्णरित्या विकसित झाला आहे. त्यापैकी थेरवाद, महायान आणि वज्रयान परंपरांचे त्यात बहुमूल्य योगदान आहे.

गौतम बुद्ध (इ.स.पू ५६३ - ४८३) काळात महाजनपदे ही प्रामुख्याने जगभरातून १६ विशाल साम्राज्य तसेच प्रजासत्ताक राज्यात विस्तारलेली होती. तो प्रदेश प्रामुख्याने इंडो-गंगाच्या सुपीक मैदानी प्रदेशात पसरलेला होता, तसेच प्राचीन भारतात दूरवर पसरलेली अनेक छोटी राज्य होती.

सिद्धार्थ गौतम बौद्ध धर्माचे ऐतिहासिक संस्थापक होते. सुरुवातीच्या स्रोतांवरून असे म्हटले आहे की त्यांचा जन्म लहानशा शाक्य प्रजासत्ताक राज्यामध्ये झाला. हानेपाळमधील कोशल क्षेत्राचा भाग होता.[१] म्हणून त्यांना 'शाक्यमुनी' म्हणूनही ओळखले जाते, ज्याचा शब्दश: अर्थ "शाक्य वंशांचा ऋषी" असा होय. शाक्य राज्य प्रजासत्ताक मुख्यालयांच्या शासनाखाली होते, आणि तथागत गौतम यांचा जन्म अशात झाला ज्यात ते स्वतःला ब्राह्मणांशीबोलत असताना क्षत्रिय म्हणत.[२]

प्राथमिक बौद्ध धम्मसंपादन करा

महायान बौद्ध धर्मसंपादन करा

मुख्य लेख: महायान

शुंग राजघराणे (इ.स.पू. २रे ते १ले शतक)संपादन करा

पुस्तकेसंपादन करा

  • बौद्ध धर्माचा इतिहास (डॉ. अशोक भोरजार, प्रभाकर गद्रे)
  • विदर्भातील बुद्ध धम्माचा इतिहास (डॉ. प्रदीप मेश्राम)

संदर्भसंपादन करा

  1. ^ Harvey, 2012, p. 14.
  2. ^ Harvey, 2012, p. 14.

Comments

Post a Comment

Popular posts from this blog

बुद्ध और शंकर

बुद्ध और शंकर  बुद्ध और शंकर बुद्ध और शंकर - भारतीय परंपरा के ये दो विपरीत ध्रुव हैं, लेकिन उनकी धुरी एक ही है! बुद्ध 'प्रच्छन्न वेदान्ती' थे.शंकर 'प्रच्छन्न  बौद्ध'! और... Suryakant Pathak | Updated on: 25 July 2017 12:04 PM बुद्ध और शंकर - भारतीय परंपरा के ये दो विपरीत ध्रुव हैं, लेकिन उनकी धुरी एक ही है! बुद्ध "प्रच्छन्न वेदान्ती" थे. शंकर "प्रच्छन्न बौद्ध"! और इनकी धुरी की थाह पाने की कुंजी है सनातन मेधा का सगरमाथा : "मंडूक्योपनिषद्"! ## "मंडूक्योपनिषद्" सभी उपनिषदों में सबसे छोटा है. मात्र 12 श्लोकों का. यह "अथर्ववेद" का हिस्सा है और इसमें चेतना की तीन अवस्थाओं पर जो चिंतन किया गया है, वह अन्यत्र "छांदोग्योपनिषद्" में भी वर्ण‍ित है. "मंडूक्योपनिषद्" की अद्भुत स्थापना यह है कि चेतना की तीन अवस्थाएं "जाग्रति", "स्वप्न" और "सुषुप्ति‍" (स्वप्नहीन निद्रा) होती हैं और जो चौथी अवस्था है, वह कहलाती है "तूरीय". यह चौथी अवस्था पूर्ण है, लेकिन इसका स्वरूप संज्ञेय नहीं...
Read more

आजीवक संप्रदाय

Image
आजीवक संप्रदाय   Vaibhav 1 year ago आजीवक एक प्राचीन भारतीय धर्म है और अजीविकाएँ प्रारंभिक बौद्धों और ऐतिहासिक जैनियों के समकालीन थे। ऐसा माना जाता है कि आजीवकभटकने वाले तपस्वियों का एक संगठित समूह हो सकता है। हालाँकि यह खंड पूरी तरह से गायब हो गया है और इसके शास्त्र इसके साथ गायब हो गए हैं। मौर्य साम्राज्य और बौद्ध और जैन स्रोतों के कई शिलालेखों में बिखरे हुए शास्त्रों से, यह स्पष्ट है कि आजीवकवाद का मूल सिद्धांत भाग्यवाद था और कर्म या स्वतंत्र इच्छा की संभावना में विश्वास नहीं करता था। चूंकि आजीवकों का ऐसा कोई रिकॉर्ड नहीं था, इसलिए संभव है कि बाहरी लोगों ने नाम दिया हो। अजिविकाओं का मानना ​​था कि मानव आत्मा का अवतरण होता है जो नियति (भाग्य या भाग्य) द्वारा निर्धारित किया गया था और मानव मुक्त इच्छा एक भ्रम है। अंतरण के पाठ्यक्रम को सख्ती से तय किया गया था सभी प्राणी पुनर्जन्म की एक विशाल श्रृंखला से गुजरे थे जब तक कि अंतिम नियाती उन्हें नहीं लाती थी। एक मंच जहां वे अंततः मोक्ष प्राप्त करेंगे। भारत में आजीवक मौर्य साम्राज्य (तीसरी शताब्दी ईस्वी) के अंत तक और गुप्त युग (चौथी शताब्द...
Read more

12 Tallest Statues of Jain Tirthankara in India

Image
12 Tallest Statues of Jain Tirthankara in India 12 Tallest Statues of Jain Tirthankara in India In Jainism, Tirthankara means spiritual teacher, The first tirthankara in Jainism was Rishabhanatha and Lord Mahavira was the last Jain Tirthankara. The  tallest tallest Jain statue  in the world is located in Mangi Tungi and Sravanabelagola. Statue of Ahimsa, Mangi Tungi The Statue of Ahimsa is the tallest Jain statue in the World that belongs to first Jain Tirthankara, Rishabhanatha. The 108 feet tall statue has been carved out of the Mangi-Tungi hills near Nashik. Gommateshwara Statue, Sravanabelagola Gommateshwara Statue at Shravanbelagola is very ancient Jain centre, located on Vindyagiri hill. The 57 feet tall statue of Gommateshwara is one of the  5 monolithic Gommateshwara statues in Karnataka . Gommateshwara at Karkala, Gommateshwara at Dharmasthala, Gommateshwara at Venur and Gommatagiri are being other four. Adinath Statue, Bawangaja Bawangaja in the Barwani district...
Read more